Non había daquela alumeado e só a lus do candil disimulaba malamente a escuridade dentro daquela casa de chan de terra e vigas de carballo. Pola fiestra, coas contras mal pechadas, entraba o calmuso do verán, que se estreaba co cheiro a chamusco das primeiras cacharelas acesas, e sentíase o balbordo dos grilos que parecía que aquela noite tamén querían festexar a cabra vella. Na escuridade da eira, o carro agardaba a saída do Lourenzo para volver ós prados de Lavandeira pola corredoira de pedras mal postas, que facían cantar as rodas de ferro, saltar os feixes da herba entre as canizas e estragarse os zocos.
Aquela modesta casa daquela humilde aldea, acolleu o primeiro choro dun neno que se había de criar con pouca fastosidade e moito pan de millo.
Luxo tiveron, e pouco reparo, ó darlle tres nomes os padriños, se cadra sen pensar que algo debe ter que ver o nome coa personalidade de quen o leva. Poida que por iso tivera sempre tanto carácter, aínda que tamén o debeu marcar ser o maior de tres irmáns e o único home ó carón da súa nai cando o pai tivo que marchar para Arxentina.
Pese ós tempos dificultosos de pantalóns curtos remendados e cuncas de caldo para quentar o corpo, foron felices os anos da infancia, que lembraría doce como as uvas roubadas en viñas alleas en apostas cos outros cativos, coma as falcatruadas feitas sen maldade ás irmáns pequenas ou coma as troulas dos domingos á noitiña en xuntanzas improvisadas na casa dalgún veciño.
E pasada a nenez das saias maternas que acubillan e as ensinanzas da mestra que encamiñan, tocoulle aprender na escola da vida, para a que o destino lle sacou un billete de ida e, por sorte, o bo fado lle regalou un de volta.
Marchou cos xeonllos tremendo, chorando por quereres deixados.
O uniforme de soldado víñalle grande ó mozo de moita envergadura pero pouca experiencia, mais xustamente vestir aquel traxe, axudoulle a medrar e curtirse en terras alleas. Coñeceu dende o sol africano ata o frío ruso e coa sorte de cara, acomodouse na retagarda cos privilexios de asistente do capitán.
Voltou cos ombreiros erguidos, chorando por amigos perdidos.
E atopouse coa vida por diante, con anos en branco para valeirar o macuto e encher a biografía, que resultou ser tan longa e vasta coma aquela edición de El Quijote que tantas veces lera estando no Frente. Tocaron algúns capítulos de tristura e algúns xigantes verdadeiramente reais e rudos cos que pelexar, pero na súa maioría foi composta con fermosas vivencias conxugadas en primeira persoa do plural, sempre da man da súa escudeira persoal e na compaña dos que tivemos a fortuna de chamarlle Avó e escoitarlle narrar as abondosas anécdotas coas que nos agasallou ata a vellez.
